• شماره مدرك
    20995
  • شماره راهنما
    2463 دكتري
  • پديد آورنده

    شكري، شيركو

  • عنوان

    اثرات نوسانات اقليمي و تغييرات پوشش زمين ‌بر زيستگاه سم¬داران و جمعيت پرندگان تالابي ايران

  • مقطع تحصيلي
    دكتري
  • گرايش تحصيلي
    علوم و مهندسي محيط زيست
  • محل تحصيل
    اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان
  • سال دفاع
    1405
  • صفحه شمار
    135ص.: مصور
  • توصيفگر ها

    جنگل¬هاي هيركاني , مناطق خشك , رخدادهاي شديد آب و هوايي , داده¬هاي سرشماري , نقشه تراكم جمعيت , مدل بيزين , كارايي مناطق جنگلي تحت حفاظت در طول گراديان ارتفاعي

  • تاريخ ورود اطلاعات
    1405/02/07
  • كتابنامه
    كتابنامه
  • رشته تحصيلي
    مهندسي منابع طبيعي
  • دانشكده
    مهندسي منابع طبيعي
  • تاريخ ويرايش اطلاعات
    1405/02/08
  • كد ايرانداك
    23216748
  • چكيده فارسي
    نوسانات اقليمي و تغييرات كاربري و پوشش زمين از مهمترين تهديدهاي تنوع زيستي در جهان هستند، اما آثار متقابل آنها بر جمعيت گونه¬ها و كارايي مناطق حفاظت شده هنوز به طور كافي مطالعه نشده است. اين پژوهش با هدف بررسي اين آثار بر دو گروه پرندگان تالابي و سم داران در ايران انجام شد. و تلاش شد تا تصويري يكپارچه از پاسخ جوامع زيستي به تهديدهاي انساني و اقليمي، و نيز محدوديت¬هاي روش¬هاي رايج پايش ارائه دهد. براي پرندگان تالابي، اثر خشكسالي، يخبندان و تغييرات هيدرولوژيك ناشي از سدسازي بر جوامع پرندگان 22 تالاب ايران طي دوره 2013 تا 2022 بررسي شد. با استفاده از داده¬هاي سرشماري سازمان حفاظت محيط‌زيست و مدل خطي تعميم يافته بيزين، نتايج نشان داد كه كاهش يك واحد در شاخص استاندارد شده بارش (SPI) با كاهش ميانگين سه فرد پرنده در هر تالاب همراه است. افزايش 25 كيلومتر مربع در سطح آب پشت سدهاي بالادست، غناي گونه اي را به ميزان سه گونه در هر تالاب كاهش مي¬دهد. اين يافته ها نشان مي¬دهد كه سدسازي در بالادست، اثرات خشكسالي را بر پرندگان آبزي و كنارآبزي تشديد مي¬كند و يكي از عوامل پنهان اما تعيين كننده در زوال تالاب¬هاي ايران است. براي پرندگان ساحلي، نقش سنجه¬هاي سيماي سرزمين بر فراواني و غناي پرندگان در 23 سايت استان هرمزگان در سال¬هاي 2022 و 2023 با بهره¬گيري از تصاوير سنتينل 2 و مدل بيزين ارزيابي شد. نتايج نشان داد كه نواحي جزر و مدي حاوي لكه¬هاي مانگرو، از جوامع پرندگان متمايزتر و غني تري پشتيباني مي¬كنند. افزايش طول نواحي جزر و مدي و تراكم حاشيه مانگرو اثر مثبت و معني دار بر پرندگان دارد، اما افزايش فاصله بين لكه¬هاي مانگرو اثر منفي مي¬گذارد. اين نتايج بر اهميت حفظ ساختار موزاييكي زيستگاه هاي جزر و مدي و پيوستگي لكه¬هاي مانگرو براي حفاظت از پرندگان ساحلي خليج فارس تأكيد دارد. براي زيستگاه سم¬داران، كارايي مناطق تحت حفاظت در جنگل¬هاي هيركاني ارزيابي شد. با استفاده از شاخص كسر تفاوت استاندارد شده (NDFI) و مدل رگرسيون اثر ثابت، تخريب جنگل در 33 منطقه حفاظت¬شده با سطوح متفاوت مديريتي طي دوره 37 ساله (1987 تا 2024) بررسي گرديد. مناطق حفاظت¬شده به طور كلي در كاهش تخريب جنگل كارا بودند؛ پارك¬هاي ملي بيشترين اثربخشي و پس از آن پناهگاه¬هاي حيات وحش و مناطق شكار ممنوع قرار داشتند. با اين حال، اثربخشي در گراديان ارتفاعي به شكلي معني دار متفاوت بود: در ارتفاعات بالا، تقريباً همه انواع مناطق حفاظت¬شده كارايي داشتند، اما در ارتفاعات پايين كه باارزش ترين تيپ¬هاي جنگلي بومي هيركاني قرار دارند، تنها مناطق با سطح حفاظتي بالا موفق عمل كردند. در گام ديگر، دو پرسش مستقل در مورد آهوي ايراني دنبال شد. نخست، اعتبار روش سرشماري سازمان محيط زيست در مقايسه با روش استاندارد نمونه برداري فاصله¬اي روي ترانسكت خطي ارزيابي گرديد. نتايج نشان داد كه فراواني برآورد شده در اين مطالعه (2941 فرد بر اساس روش استاندارد) با برآوردهاي سازمان در پنج سال اخير همخواني قابل قبولي دارد. دوم، انطباق نقشه مطلوبيت زيستگاه حاصل از داده‌هاي فقط حضور با نقشه تراكم حاصل از مدل‌سازي توزيع مبتني بر داده‌هاي فراواني (حاصل از اين مطالعه) آزمون شد. برخلاف انتظار، هم¬پوشاني اندكي بين اين دو نقشه مشاهده گرديد؛ آهوها عمدتاً در ارتفاعات بالاتر و اطراف منابع آبي و آغل¬هاي دام متمركز بودند، در حالي كه مدل مطلوبيت زيستگاه الگوي متفاوتي ارائه داد. در جمع بندي نهايي، حفاظت از پرندگان تالابي و ساحلي ايران بدون مديريت پايدار حوضه¬هاي آبريز، تأمين حقابه محيط‌زيستي تالاب‌ها و حفظ يكپارچگي فضايي زيستگاه‌هاي مانگرو ممكن نيست. همچنين موفقيت بلندمدت حفاظت از زيستگاه سم‌داران در جنگل¬هاي هيركاني مستلزم اولويت‌دهي به جنگل¬هاي كم ارتفاع در برنامه‌هاي حفاظتي و تلفيق مدل‌هاي مطلوبيت زيستگاه با پايش مستقيم تراكم جمعيت است، زيرا مدل¬هاي حضور محور به تنهايي براي جانمايي دقيق اقدامات حفاظتي كافي نيستند.
  • چكيده انگليسي
    Climate variability an‎d lan‎d‑use/lan‎d‑cover change are among the most important global threats to biodiversity, yet their interactive effects on species populations an‎d the effectiveness of protected areas remain insufficiently studied. This research aimed to investigate these effects on two groups—wetlan‎d birds an‎d ungulates—in Iran, providing an integrated perspective on how biological communities respond to human an‎d climatic pressures, as well as the limitations of commonly used monitoring approaches. For wetlan‎d birds, the effects of drought, freezing events, an‎d hydrological alterations caused by dam construction on bird communities in 22 Iranian wetlan‎ds were examined during 2013–2022. Using census data from the Department of Environment an‎d Bayesian generalized linear models, results showed that a one‑unit decrease in the Stan‎dardized Precipitation Index (SPI) was associated with an average decline of three birds per wetlan‎d. Additionally, a 25 km² increase in upstream reservoir surface area reduced species richness by approximately three species per wetlan‎d. These findings indicate that upstream dam construction intensifies the impacts of drought on waterbirds an‎d shorebirds an‎d represents a hidden but critical driver of wetlan‎d degradation in Iran. For coastal birds, the role of lan‎dscape metrics on bird abundance an‎d richness was assessed across 23 sites in Hormozgan Province during 2022–2023 using Sentinel‑2 imagery an‎d Bayesian models. Results indicated that intertidal zones containing mangrove patches supported more distinct an‎d richer bird communities. Increases in intertidal zone length an‎d mangrove edge density had significant positive effects on bird communities, whereas greater distances between mangrove patches had negative effects. These results highlight the importance of maintaining the mosaic structure of intertidal habitats an‎d the connectivity of mangrove patches for conserving coastal birds in the Persian Gulf. Regarding ungulate habitats, the effectiveness of protected areas in the Hyrcanian forests was eva‎luated. Using the Normalized Difference Fraction Index (NDFI) an‎d a fixed‑effects regression model, forest degradation was assessed across 33 protected areas with different management levels over a 37‑year period (1987–2024). Protected areas were generally effective in reducing forest degradation; national parks showed the highest effectiveness, followed by wildlife refuges an‎d no‑hunting areas. However, effectiveness varied significantly along the elevational gradient. At higher elevations, nearly all categories of protected areas were effective, whereas at lower elevations—where the most valuable native Hyrcanian forest types occur—only areas with the highest protection status performed effectively. In a subsequent step, two independent questions were examined regarding the Persian gazelle. First, the reliability of the census method used by the Department of Environment was eva‎luated against the stan‎dard line‑transect distance sampling approach. Results indicated that the estimated population size in this study (2,941 individuals based on the stan‎dard method) was reasonably consistent with estimates reported by the Department over the past five years. Second, the correspondence between a habitat suitability map derived from presence‑only data an‎d a density map produced using abundance‑based species distribution modeling (from this study) was tested. Contrary to expectations, there was little spatial overlap between the two maps. Gazelles were mainly concentrated at higher elevations an‎d around water sources an‎d livestock corrals, whereas the habitat suitability model suggested a different spatial pattern. Overall, the conservation of wetlan‎d an‎d coastal birds in Iran cannot be achieved without sustainable watershed management, securing environmental water allocations for wetlan‎ds, an‎d maintaining the spatial integrity of mangrove habitats.
  • استاد راهنما
    محمودرضا همامي
  • استاد مشاور
    ماتياس والترت , محسن احمدي , سعيد پورمنافي
  • استاد داور
    سيما فاخران اصفهاني , مصطفي تركش اصفهاني , رسول خسروي شريف آبادي