21057

18063

كارشناسي ارشد

ژنتيك و به نژادي گياهي

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

1404

هشت، 73ص. :مصور، جدول، نمودار

1405/02/28

كتابنامه

مهندسي كشاورزي

مهندسي كشاورزي

1405/02/29

23219570

گياه دانه روغني و دارويي گلرنگ (Carthamus tinctorius L) يكي از گياهان بومي كشور است كه به¬دليل كيفيت روغن و تحمل به تنش¬هاي غيرزيستي در شرايط تغيير اقليم مورد توجه قرار گرفته است. اگرچه ايران يكي از مراكز پراكنش اين گياه است اما از نظر بسياري از ويژگيها نظير تحمل به تنش‌هاي غيرزيستي به‌ويژه خشكي و شوري، و نيز صفاتي مانند مقاومت به ورس و زودرسي، كم‌خاري، كوتاهي بوته و مقاومت به برخي بيماري‌ها و آفات مهم تنوع كافي گزارش نشده است. بر اين اساس پروژه به¬نژادي گلرنگ از سال 1390 در دانشگاه صنعتي اصفهان از طريق جمع‌آوري ژرم-پلاسم ايراني جهاني گلرنگ، بررسي پايداري و سازگاري آنها، انتخاب درون ژرم پلاسم، تلاقي والدين خاص و پيشبرد نسلها براي تشكيل جوامع جديد به¬منظور طراحي پروژه هاي اصلاحي بعدي مد¬نظر قرار گرفت. در اين مطالعه، 62 فاميل 3F حاصل از 45 تلاقي به¬همراه 10 ژنوتيپ والدي اوليه در كنار 7 لاين زراعي به ¬عنوان شاهد، در سه شرايط تنش خشكي (90% تخليه رطوبتي)، تنش شوري خاك (ECw=20dSm-1) و شرايط بدون تنش (50% تخليه رطوبتي) در قالب طرح آماري بلوك كامل تصادفي با دو تكرار در مزرعه دانشگاه صنعتـي اصفهان ارزيابي شدند. در اثر بروز تنش خشكي و شوري در گياه گلرنگ، كاهش عملكرد دانه و تغييرات در صفات مورفولوژيك آن اتفاق افتاد. نتايج نشان داد، تنوع ژنتيكي زيادي در ميان ژنوتيپ¬ها وجود دارد و اثر ژنوتيپ¬ها براي تمامي صفات معني¬دار بود. بيشترين مقدار ضريب تغييرات ژنتيكي در شرايط بدون تنش براي صفات عملكرد دانه و وزن غوزه در بوته و به¬ترتيب با مقادير 40/29 و 83/18 درصد، در شرايط تنش شوري براي صفات عملكرد دانه و وزن هزار دانه با مقادير به¬ترتيب 33/26 و 34/15 درصد و در شرايط تنش خشكي براي صفات عملكرد دانه و وزن غوزه در بوته با مقادير به¬ترتيب برابر 33/26 و 78/16 درصد به دست آمد. از نظر وراثت پذيري، صفت ارتفاع بوته در هر دو شرايط محيطي بدون تنش و تنش شوري به¬ترتيب با مقادير 44/73 و 72/71 درصد و در شرايط تنش خشكي روز تا گلدهي با مقدار 21/76 درصد بالا¬ترين ميزان مشاهده گرديد. بر اساس نتايج مربوط به همبستگي، صفاتي مانند تعداد غوزه در بوته، ارتفاع بوته و وزن هزار دانه به¬دليل همبستگي با صفت عملكرد دانه در بوته از صفت¬هاي مهم و مؤثر بر عملكرد دانه بودند. با اعمال تنش‌ها، الگوي همبستگي‌ها دچار تغييرات شد كه حاكي از تغييرات مكانيسم¬هاي مواجهه و تحمل به تنش و نقش جبراني اجزاي عملكرد است. به¬‌منظور ارزيابي هم¬‌زمان كليه صفات بررسي-‌شده و شاخص¬‌هاي تحمل به تنش (STI) و ثبات عملكرد (YSI)، از مؤلفه¬‌هاي اصلي براي انتخاب بر اساس همه صفات استفاده شد. نتايج به¬دست آمده از مقايسه ميانگين صفات و تجزيه به مؤلفه¬‌هاي اصلي و همچنين باي پلات‌¬هاي پراكندگي دو شاخص STI و YSI نشان داد كه ژنوتيپ¬هاي مربوط به تلاقي (فاميل) هاي 23×74، 86×32، از لحاظ عملكرد دانه در هر سه محيط بدون تنش و تنش شوري وخشكي، نسبت به سايرين بهتر بوده است. ژنوتيپ¬هاي مربوط به تلاقي¬هاي 67×74، 71×74، 23×86 و 23×96 در هر دو شرايط تنش خشكي و شوري، ژنوتيپ¬هاي حساس به تنش و داراي پايداري عملكرد دانه پاييني بودند. همچنين تلاقي¬هاي 71×9، 71×74 و 23×74 پايدارتر و متحمل به تنش شناخته شدند؛ كه مي¬‌توان پس از مطالعات تكميلي از آن¬ها در برنامه¬هاي اصلاحي استفاده كرد. تلاقي 23×86 به¬طور كلي در هر سه محيط عدم تنش ، تنش شوري و خشكي عملكرد پاييني داشت و به¬عنوان ژنوتيپ ضعيف در اين مطالعه معرفي شد. به¬‌طوركلي، ژنوتيپ¬‌هاي برتر و متحمل به تنش شناسايي‌شده مي¬‌توانند به‌¬عنوان منابع ژنتيكي ارزشمند براي بهبود گلرنگ مورد استفاده قرار گيرند.