شماره مدرك
21281
شماره راهنما
2525 دكتري
پديد آورنده
ميرانزاده مهابادي، ريحانه
عنوان
توسعه يك سيستم پشتيبان تصميمگيري براي حفاظت از هوبره آسيايي (Chlamydotis macqueenii) از طريق ادغام دادههاي بوم¬شناختي و اجتماعي- اقتصادي
مقطع تحصيلي
دكتري
گرايش تحصيلي
تنوعزيستي
محل تحصيل
اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان
سال دفاع
1405
صفحه شمار
چهارده، 126ص. : مصور، جدول، نمودار.
توصيفگر ها
برآورد فراواني , همزيستي انسان و پرندگان، , مدلسازي معادلات ساختاري , مدل¬سازي مطلوبيت زيستگاه , هوبره آسيايي , مركز ايران
تاريخ ورود اطلاعات
1405/07/12
كتابنامه
كتابنامه
رشته تحصيلي
علوم و مهندسي محيطزيست
دانشكده
مهندسي منابع طبيعي
تاريخ ويرايش اطلاعات
1405/07/13
كد ايرانداك
23254661
چكيده فارسي
هوبره آسيايي (من بعد در اين متن هوبره) پرندهاي سازگار با اقليمهاي خشك و نيمهخشك است كه در سالهاي اخير با كاهش قابلتوجه جمعيت در سراسر دامنه پراكنش خود مواجه بوده و در فهرست قرمز IUCN در رده آسيبپذير و در پيوست I كنوانسيون تجارت بينالمللي گونههاي وحشي ثبت شده است. اين پژوهش با هدف توسعه يك چارچوب تلفيقي براي حفاظت از هوبره آسيايي، با ادغام دادههاي بومشناختي، اجتماعي- اقتصادي و مدلهاي پشتيبان تصميمگيري، در چند بخش انجام شد. در بخش بومشناختي، ابتدا تراكم و روابط زيستگاهي اين گونه در مركز ايران با استفاده از نمونهبرداري فاصلهاي چندمتغيره (MCDS) و مدلسازي زيستگاه با روشهاي Random Forest، GAMs و GLMs بررسي شد. در پاييز و زمستان 1401-1402، تعداد 223 بررسي ترانسكت خطي به طول 1٬449 كيلومتر كه محدودهاي برابر با 10٬000 كيلومترمربع را پوشش ميداد، منجر به مشاهده 205 فرد هوبره در 67 گروه شد. مناسبترين مدل MCDS، پوشش سنگريزه را بهعنوان متغير مثبت و ارتفاع پوشش گياهي را بهعنوان متغير منفي شناسايي كرد، هرچند شدت اثر اين متغيرها چندان قوي نبود. اين مدل تراكم هوبره را 53/0 فرد در كيلومترمربع برآورد كرد. اين برآوردها تقريباً مشابه نتايج مدل CDS بود و نشان داد كه افزودن وابستگيهاي زيستگاهي بهتنهايي لزوماً موجب بهبود دقت برآورد نشده است. با اين حال، مدلهاي زيستگاه بهطور مداوم پوشش سنگريزه و ارتفاع پوشش گياهي را بهعنوان مهمترين پيشبينيكنندهها معرفي كردند و بر اهميت بومشناختي اين عوامل در انتخاب زيستگاه هوبره تأكيد داشتند. نتايج اين بخش نشان داد كه كاهش جمعيت هوبره نسبت به برآوردهاي پيشين همچنان ادامه دارد و ضرورت پايش مستمر و مديريت فعال زيستگاه را برجسته ميكند. در بخش دوم، مطلوبيت زيستگاه هوبره آسيايي در مركز ايران با استفاده از مدلهاي مكسنت و بيزين ارزيابي شد. هدف اصلي اين بخش، مقايسه عملكرد مكسنت و يك شبكه بيزين دادهمحور (DD) در پيشبيني مطلوبيت زيستگاه و توسعه يك شبكه بيزين علّت- معلولي (CE) بهعنوان پايهاي براي يك سيستم پشتيبان تصميمگيري (DSS) حفاظتي بود. نتايج نشان داد كه مدل مكسنت با قدرت تفكيك بالا (90/0 AUC=) و مدل شبكه بيزين ديتامحور(DD) با عملكرد بسيار مطلوب (97/0 AUC=)، هر دو فاصله از اراضي كشاورزي و ناهمواري زمين را بهعنوان مهمترين عوامل مؤثر بر مطلوبيت زيستگاه هوبره شناسايي كردند. همچنين، شبكه بيزين علت و معلولي (CE) نشان داد كه تراكم پوشش گياهي، دسترسي غذايي و امنيت زيستگاه مهمترين عوامل تعيينكننده مطلوبيت زيستگاه هستند و تحليل سناريوها بيانگر آن بود كه بهبود همزمان اين مؤلفهها ميتواند احتمال شكلگيري زيستگاههاي مطلوب را بهطور چشمگيري افزايش دهند. در بخش اجتماعي-اقتصادي، عوامل مؤثر بر ميزان تعارض، نگرش نسبت به ارزش زيستمحيطي هوبره و تمايل به همزيستي كشاورزان با اين گونه در فلات مركزي ايران بررسي شد. دادهها از طريق 320 پرسشنامه در استانهاي اصفهان و يزد گردآوري و با استفاده از رگرسيون لجستيك ترتيبي (OLR) و مدل معادلات ساختاري (SEM) تحليل شدند. نتايج نشان داد كه شدت تعارض با هوبره تحت تأثير تعداد پرندگان مشاهدهشده، سن و تجربه خسارت كشاورزان قرار دارد. همچنين، ارزش زيستمحيطي هوبره بيشتر توسط كشاورزاني تأييد شد كه منافع فردي، اجتماعي و فرهنگي اين گونه را مثبت ارزيابي كرده بودند. مدل SEM نشان داد كه احساسات مثبت نقش مهمي در تقويت ملاحظات اخلاقي و افزايش تمايل به همزيستي در هر دو حيطه خصوصي و عمومي دارد، در حالي كه پيامدهاي منفي تأثير معناداري بر كاهش همزيستي نداشتند. بهطور كلي، نتايج اين پژوهش نشان ميدهد كه روند كاهش جمعيت هوبره آسيايي همچنان ادامه دارد و حفاظت مؤثر از اين گونه نيازمند رويكردي تلفيقي و چندبُعدي براي مديريت كيفيت زيستگاه، منابع غذايي، امنيت زيستگاه و تعارض در مجاورت اراضي كشاورزي است. تركيب مدلهاي مختلف، در اين مطالعه، چارچوبي عملي براي طراحي راهبردهاي مديريتي هوشمند، كاهش تعارض انسان- پرنده، مديريت تطبيقي و توسعه سيستمهاي پشتيبان تصميمگيري در حفاظت از هوبره آسيايي و ساير پرندگان زميني در زيستگاههاي باز و كشاورزي ايران فراهم ميكند.
چكيده انگليسي
The Asian houbara (Chlamydotis macqueenii) is a bird adapted to arid and semi-arid climates that has experienced a marked population decline across its geographic range in recent years and is listed as Vulnerable on the IUCN Red List and included in Appendix I of CITES. This study aimed to develop an integrated framework for the conservation of the Asian houbara by combining ecological, socio-economic, and decision-support models. The research was conducted in several parts. In the ecological part, the density and habitat relationships of this species in central Iran were first examined using Multiple-Covariate Distance Sampling (MCDS) and habitat modeling approaches including Random Forest, GAMs, and GLMs. During autumn and winter 2021-2022, 223 line transect surveys covering 1,449 km and an area of 10,000 km² resulted in the observation of 205 houbara individuals in 67 groups. The best-fitting MCDS model identified fine gravel cover as a positive covariate and vegetation height as a negative covariate, although the effects of these variables were not strong. This model estimated houbara density at 0.53 individuals/km². These estimates were very similar to those of the CDS model, indicating that incorporating habitat dependencies alone did not necessarily improve estimate accuracy. Nevertheless, the habitat models consistently identified fine gravel cover and vegetation height as the most important predictors, emphasizing the ecological importance of these factors in houbara habitat use. The results of this part showed that the population decline of houbara compared with previous estimates is still ongoing and highlight the need for continuous monitoring and active habitat management. In the second part, habitat suitability for the Asian houbara in central Iran was evaluated using MaxEnt and Bayesian Networks. The main objective of this part was to compare the performance of MaxEnt and a data-driven (DD) Bayesian Network in predicting habitat suitability and to develop a cause-effect (CE) Bayesian Network as the basis for a conservation Decision Support System (DSS). The results showed that MaxEnt, with high predictive accuracy (AUC = 0.90), and the DD model, with even better performance (AUC = 0.97), both identified distance to agricultural lands and terrain roughness as the most important factors affecting houbara habitat suitability. The CE network also showed that vegetation density, food availability, and habitat security were the most important determinants of habitat suitability, and scenario analysis indicated that simultaneous improvement of these components could substantially increase the probability of highly suitable habitats. In the socio-economic part, factors influencing the level of conflict, attitudes toward the environmental value of the houbara, and farmers’ willingness to coexist with this species in the Central Plateau of Iran were investigated. Data were collected through 320 questionnaires in Isfahan and Yazd provinces and analyzed using Ordinal Logistic Regression (OLR) and Structural Equation Modeling (SEM). The results showed that the intensity of conflict with the houbara was influenced by the number of birds observed, farmers’ age, and their experience of damage. In addition, the environmental value of the houbara was more strongly recognized by farmers who evaluated its individual, social, and cultural benefits positively. The SEM model showed that positive emotions played an important role in strengthening moral considerations and increasing willingness to coexist in both private and public domains, whereas negative consequences had no significant effect on reducing coexistence.
استاد راهنما
محمودرضا همامي
استاد مشاور
محسن احمدي , حسين بشري , بنجامين قاسمي
استاد داور
منصوره ملكيان , مصطفي تركش اصفهاني , رسول خسروي شريف آبادي